Που οφείλεται και πως αντιμετωπίζεται η ξηροδερμία

Γράφει ο Δρ. Μάρκος Μιχελάκης

Δερματολόγος-Αφροδισιολόγος (Αισθητική Δερματολογία-Δερματοχειρουργική).

www.dermamedicine.gr

Η ξηροδερμία είναι μία πολύ συνηθισμένη δερματολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από διάχυτο ή εντοπισμένο αίσθημα κνησμού, σκληρό και ξηρό δέρμα και κόκκινα στίγματα σαν εξάνθημα που εκδηλώνεται κυρίως στα άκρα αλλά επίσης στην ράχη, κοιλιά και στα σημεία τριβής του σώματος. Αν και ακριβή επιδημιολογικά δεδομένα για την επίπτωσή της δεν υπάρχουν, υπολογίζεται ότι τουλάχιστον το 30% του πληθυσμού την εκδηλώνει κάποια στιγμή στη ζωή του.

Η ξηροδερμία δεν έχει μία μεμονωμένη αιτία, αλλά μπορεί να οφείλεται σε εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες.

• Οι εξωτερικοί παράγοντες είναι η συνηθέστερη υποκείμενη αιτία της και συμπεριλαμβάνουν το ψύχος σε συνδυασμό με την χαμηλή υγρασία και τη χρήση κεντρικής θέρμανσης. Άλλοι εξωτερικοί παράγοντες είναι το συχνό πλύσιμο με σκληρά σαπούνια (αφαιρούν σμήγμα από το δέρμα), το μπάνιο ή το αφρόλουτρο με καυτό νερό, η κατάχρηση απολυμαντικών και καθαριστικών παραγόντων (κυρίως όταν περιέχουν αλκοόλ), η ανεπαρκής ενυδάτωση του δέρματος με μαλακτικές κρέμες ή ακόμα και η ένδυση με υφάσματα που ερεθίζουν το δέρμα (π.χ. μάλλινα, λινά).

Οι περισσότεροι από αυτούς τους παράγοντες είθισται να είναι πιο συνηθισμένοι το χειμώνα, με αποτέλεσμα να θεωρεί πολύς κόσμος την ξηροδερμία ως χειμερινό πρόβλημα. Ωστόσο εκδηλώνεται όταν υπάρχει προδιάθεση και αυτή δεν έχει εποχικότητα. Αν δεν υπάρχει προδιάθεση, το δέρμα μπορεί να γίνει λίγο πιο ξηρό το χειμώνα, αλλά όχι σε βαθμό να δημιουργήσει ιδιαίτερο πρόβλημα.

Εσωτερικοί παράγοντες

Στους προδιαθεσικούς (εσωτερικούς) παράγοντες για την ανάπτυξη ξηροδερμίας περιλαμβάνονται:

* Η ηλικία. Είναι συχνότερη στους ηλικιωμένους, επειδή οι σμηγματογόνοι αδένες συρρικνώνονται με την ηλικία και έτσι παράγουν λιγότερο σμήγμα που λιπαίνει το δέρμα, ενώ ταυτοχρόνως υπερπαράγονται κερατινοκύτταρα που δημιουργούν το χαρακτηριστικό ξηρό – αφυδατωμένο δέρμα του ηλικιωμένου ατόμου.

* Η κληρονομικότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα  μίας κληρονομούμενη νόσου που μπορεί να εκφράζεται με σχετικά ήπια ή έντονη μορφή είναι η ιχθύαση η οποία  χαρακτηρίζεται από δέρμα ξηρό και λεπιδώδες.

* Το οικογενειακό ιστορικό ξηροδερμίας.

* Το ατομικό ιστορικό ορισμένων άλλων δερματοπαθειών, όπως η ατοπική δερματίτιδα, το έκζεμα και η ψωρίαση.

Η ξηροδερμία είναι επίσης συχνότερη στους πάσχοντες από ορισμένα συστηματικά νοσήματα, όπως ο υποθυρεοειδισμός, ο σακχαρώδης διαβήτης, η ανεπάρκεια ορισμένων βιταμινών και ιχνοστοιχείων (π.χ. βιταμίνης Α, ψευδαργύρου), στο σύνδρομο Sjögren’s, HIV/AIDS λοίμωξη, στο λέμφωμα και σε διάφορες μορφές ή θεραπείες καρκίνου, στη νεφρική ανεπάρκεια.

Είναι επίσης πιο συνηθισμένη στις εμμηνοπαυσικές γυναίκες εξαιτίας των ορμονικών αλλαγών που βιώνουν, καθώς και σε ασθενείς που παίρνουν ορισμένα φάρμακα, ιδιαίτερα για την υπέρταση (π.χ. διουρητικά), τη χοληστερόλη ,την ακμή (π.χ. ρετινοειδή, ισοτρετινοΐνη). Η λήψη αντιανδρογόνων και η χημειοθεραπεία επίσης μπορεί να καταστήσουν το δέρμα πιο ξηρό και ευαίσθητο.

Διάγνωση

Οι περισσότεροι ασθενείς δεν έχουν τον ίδιο βαθμό ξηρότητας σε όλο το σώμα τους. Οι υγρές περιοχές του, όπως η βουβωνική χώρα και οι μασχάλες, συνήθως δεν εκδηλώνουν ξηροδερμία αλλά το υπόλοιπο δέρμα μπορεί να είναι ξηρό. Το ξηρό δέρμα δημιουργεί αίσθημα σφιξίματος ή ακαμψίας που συνοδεύεται από αίσθημα καύσου, «τσιμπήματα» ή/και κνησμό, ξεφλουδίζει και είναι ερυθηματώδες, διάστικτο, σκληρό και/ή φολιδωτό.

Κανονικά, οι πάσχοντες από ξηροδερμία θα πρέπει να αξιολογούνται από δερματολόγο  διότι πρέπει να γίνει σωστή λήψη του ιατρικού ιστορικού και διαφορική διάγνωση. Η κατάσταση είναι πιο συχνή στους ηλικιωμένους, των οποίων το δέρμα κατά κάποιο τρόπο ατροφεί – λεπταίνει και επομένως είναι πιο ευάλωτο στην ξηροδερμία. Επίσης  στα άτομα που εκθέτουν συχνά το δέρμα τους σε επιβαρυντικές συνθήκες (π.χ. ψύχος, κεντρική θέρμανση, σκληρά σαπούνια, απολυμαντικά), μερικές απλές ερωτήσεις για τις συνήθειες του τρόπου ζωής θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα πρώτο βήμα αξιολόγησης από άλλους επαγγελματίες της Υγείας (π.χ. φαρμακοποιούς) ώστε να ληφθούν τα πρώτα μέτρα αντιμετώπισης (μαλακτικά προϊόντα, ενυδατικές κρέμες).

Αν όμως η ξηροδερμία επιμένει και συνοδεύεται και από  άλλα συμπτώματα, απαιτείται δερματολογικός έλεγχος. Έλεγχος απαιτείται επίσης όταν υπάρχει κνησμός χωρίς εξάνθημα ή αν τα συμπτώματα είναι τόσο έντονα, ώστε εμποδίζουν τον ύπνο. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται το δέρμα που αρχίζει να κάνει πληγές (αυτόματα ή λόγω του ξυσίματος), διότι υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης.

Στις πιο δύσκολες περιπτώσεις, όταν η κλινική εξέταση και το ιατρικό ιστορικό δεν επαρκούν για να τεθεί οριστική διάγνωση, μπορεί να συστηθεί ακόμα και βιοψία δέρματος για να καθοριστεί η αιτία και το θεραπευτικό σχήμα.

Η θεραπεία

Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία του προβλήματος. Τα πρώτα μέτρα αυτοβοήθειας είναι αποφυγή των υπαίθριων δραστηριοτήτων όταν κάνει κρύο και έχει αέρα, διατήρηση σωστής  θερμοκρασίας στο σπίτι χειμώνα-καλοκαίρι. Αποφυγή σκληρών αφρόλουτρων. Αποφεύγουμε  τη παρατεταμένη χρήση τριβής και νερού στο μπάνιο (όχι πάνω από 10 λεπτά ). Αποφυγή καυτού νερού. Μετά το μπάνιο πρέπει να αποφεύγονται οι πούδρες και να εφαρμόζονται  μαλακτικές κρέμες στο δέρμα. Η ενυδάτωσης του δέρματος πρέπει να επαναλαμβάνεται μέσα στην ημέρα. Ο φαρμακοποιός μπορεί επίσης να συστήσει στους πάσχοντες ήπια καθαριστικά προϊόντα χωρίς άρωμα και αλκοόλ, ώστε να αποφύγουν τα σκληρά σαπούνια και απολυμαντικά. Όσον αφορά τα ρούχα, προτιμότερο είναι να ακουμπάνε το δέρμα μόνο βαμβακερά υφάσματα. Μελέτες έχουν δείξει ότι η χρήση ελεγμένων μαλακτικών ρούχων που αγγίζουν το δέρμα μειώνει την τριβή και επομένως βοηθούν την αποφυγή ξηροδερμίας.

Αν η ξηροδερμία οφείλεται σε ιατρικό πρόβλημα, την περαιτέρω θεραπεία θα καθορίσει ο ιατρός. Αν η ξηροδερμία οφείλεται αμιγώς σε εξωτερικούς παράγοντες, ο κύριος θεραπευτικός στόχος είναι η καταπράυνση του κνησμού, η παρεμπόδιση της απώλειας νερού που ευθύνεται για την ξηρότητα του δέρματος και η αποκατάσταση της ενυδάτωσής του.

Στις περιπτώσεις ήπιας ξηροδερμίας αυτό επιτυγχάνεται με τη χρήση μαλακτικών και ενυδατικών προϊόντων (γαλακτώματα, λοσιόν). Αν η ξηροδερμία είναι πιο σοβαρή, μπορεί να χρειασθούν προϊόντα έντονης ενυδάτωσης (το χαρακτηριστικό τους είναι ότι δεν ρέουν από το μπουκάλι ή το βαζάκι όταν το γέρνουμε).

Αν ο κνησμός δεν υποχωρεί , καθίσταται εμφανές ότι ο ασθενής χρειάζεται ιατρική συμβουλή, πιθανότατα τοπική και συστηματική αγωγή όπως επίσης εργαστηριακό έλεγχο.

***** Fujimura T, Takagi Y, Sugano I, et al. Real-life use of underwear treated with fabric softeners improved skin dryness by decreasing the friction of fabrics against the skin. Int J Cosmetic Sci. 2011;33:566-571.

ΠΗΓΕΣ: http://www.medicinenet.com/dry_skin/page3.htm

https://www.uspharmacist.com/article/causes-and-treatment-of-dry-skin